Khi lên kế hoạch cho các chuyến du lịch, chắc hẳn bạn đã từng một lần bắt gặp những điểm đến được gắn kèm dòng chữ Di sản UNESCO. Vậy di sản UNESCO là gì, các địa điểm được UNESCO công nhận là di sản có gì nổi bật và khác với các điểm đến nổi tiếng khác? Hãy cùng tìm hiểu khái niệm di sản cùng danh sách các di sản thế giới của Việt Nam được UNESCO công nhận ở bài viết dưới đây, để hiểu tại sao đây luôn là những điểm dừng chân không thể thiếu trong hành trình du lịch Việt Nam.
Công nhận Di sản thế giới UNESCO tại Việt Nam
Di sản thế giới UNESCO là những địa điểm có giá trị nổi bật toàn cầu về văn hóa, lịch sử hoặc thiên nhiên, được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) công nhận và bảo vệ. Danh hiệu này không chỉ khẳng định giá trị đặc biệt của điểm đến ấy, mà còn giúp du khách trên toàn thế giới dễ dàng biết đến để khám phá và trải nghiệm.
Các di sản UNESCO tại Việt Nam cũng như trên thế giới có thể là danh lam thắng cảnh thiên nhiên rừng nguyên sinh, dãy núi, sông hồ, các công trình kiến trúc, quần thể di tích hoặc thậm chí là cả một đô thị lịch sử. Những địa điểm này được các quốc gia thành viên của Công ước Di sản Thế giới đề cử lên UNESCO và chỉ được ghi danh khi đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt về giá trị văn hóa hoặc giá trị tự nhiên nổi bật toàn cầu. Việc xét duyệt và quản lý danh sách di sản thuộc thẩm quyền của Ủy ban Di sản Thế giới, cơ quan gồm 21 quốc gia được bầu chọn từ các nước đã ký kết và phê chuẩn Công ước. Hiện nay, Công ước Di sản Thế giới có sự tham gia của khoảng 190 quốc gia, thể hiện nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế trong việc gìn giữ những giá trị quý giá của nhân loại.
Tại Việt Nam, các di sản thế giới được UNESCO công nhận là những địa điểm chứa đựng chiều sâu lịch sử, bản sắc văn hóa lâu đời và cảnh quan thiên nhiên đa dạng, đặc trưng của ba miền đất nước. Dựa trên tiêu chí đánh giá, UNESCO phân loại di sản thành ba nhóm chính gồm: Di sản Văn hóa, Di sản Thiên nhiên và Di sản Hỗn hợp. Hiện nay Việt Nam có 8 di sản thế giới, trong đó bao gồm 5 di sản Văn hóa, 2 di sản Thiên nhiên và 1 di sản Hỗn hợp. Danh sách 8 di sản thế giới UNESCO tại Việt Nam không chỉ là niềm tự hào quốc gia, mà còn là những điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch, mang đến cho du khách cơ hội biết đến và khám phá vẻ đẹp thiên nhiên, tìm hiểu lịch sử và trải nghiệm văn hóa của đất nước.
2 di sản Thiên nhiên Thế giới của Việt Nam được UNESCO công nhận
Di sản thiên nhiên thế giới là những địa điểm, vùng đất, cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp và có giá trị đặc biệt được UNESCO công nhận dựa trên các tiêu chí nhất định. Đó có thể là những cảnh quan hùng vĩ khiến du khách choáng ngợp ngay từ cái nhìn đầu tiên, những vùng đất lưu giữ dấu ấn lịch sử hình thành của Trái Đất, hoặc các hệ sinh thái nguyên sơ, là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm.
Các tiêu chí UNESCO dùng để đánh giá di sản thiên nhiên bao gồm:
- Sở hữu hiện tượng tự nhiên đặc biệt hoặc cảnh quan có vẻ đẹp độc đáo, giá trị thẩm mỹ nổi bật.
- Đại diện tiêu biểu cho những giai đoạn quan trọng trong lịch sử Trái Đất, bao gồm các quá trình địa chất và đặc điểm địa mạo đặc trưng.
- Thể hiện rõ các quá trình sinh thái -sinh học đang diễn ra trong sự phát triển của hệ sinh thái trên cạn, dưới nước, biển và ven biển.
- Là môi trường sống quan trọng, có giá trị cao trong việc bảo tồn đa dạng sinh học, đặc biệt là nơi cư trú của các loài động thực vật đang bị đe dọa.
Tính đến nay, trên thế giới có 235 di sản thiên nhiên và Việt Nam tự hào sở hữu 2 di sản thiên nhiên được UNESCO công nhận, đó chính là Vịnh Hạ Long và Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng.
1. Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà
Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà, nằm trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh và thành phố Hải Phòng, là một trong những di sản thiên nhiên tiêu biểu nhất của Việt Nam và thế giới. Vịnh Hạ Long, Việt Nam lần đầu được UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới vào năm 1994 bởi giá trị cảnh quan, và tiếp tục được ghi danh lần thứ hai vào năm 2000 nhờ giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất – địa mạo. Đến ngày 16/9/2023, UNESCO chính thức mở rộng và công nhận quần thể Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà là Di sản Thiên nhiên Thế giới.
Quần thể di sản có diện tích hơn 65650 ha, bao gồm 1133 đảo đá lớn nhỏ, nổi bật với hệ thống núi đá vôi (karst) hùng vĩ vươn lên giữa làn nước xanh biếc. Đây là một trong những khu vực điển hình và quy mô nhất thế giới về địa hình karst tháp và karst phong lâm bị biển xâm lấn, được hình thành qua hàng triệu năm. Xen giữa những tháp đá dựng đứng là các hang động kỳ ảo, vũng vịnh kín gió, hồ nước mặn và những cánh rừng nguyên sinh, nơi cư trú của nhiều hệ sinh thái quan trọng và các loài động thực vật quý hiếm.
Bởi sự hấp dẫn về mặt cảnh quan, Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà cũng là điểm đến lý tưởng cho nhiều trải nghiệm du lịch đa dạng. Du khách có thể tham quan các hang động nổi tiếng như hang Sửng Sốt, động Thiên Cung, hang Đầu Gỗ, chèo kayak len lỏi giữa các đảo đá, tắm biển tại đảo Ti Tốp, Ba Trái Đào, hoặc nghỉ dưỡng trên du thuyền trên Vịnh Hạ Long.
Với khu vực Quần đảo Cát Bà, bạn có thể khám phá vịnh Lan Hạ với làn nước êm và xanh trong, ghé thăm làng chài cổ Cái Bèo để cảm nhận nhịp sống biển đảo lâu đời, trekking trong Vườn quốc gia Cát Bà, hoặc thư giãn tại các bãi tắm Cát Cò, Tùng Thu.
Thời điểm lý tưởng nhất để khám phá Vịnh Hạ Long và Quần đảo Cát Bà là từ tháng 4 đến tháng 8, khi thời tiết nắng đẹp, biển êm và bầu trời trong xanh, thích hợp cho các hoạt động nghỉ dưỡng, tắm biển và khám phá đảo. Với vẻ đẹp hài hòa giữa thiên nhiên hùng vĩ và không gian biển đảo thơ mộng, Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà luôn là điểm đến không thể bỏ qua trong hành trình khám phá di sản UNESCO tại Việt Nam.
2. Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng
Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, nằm tại tỉnh Quảng Bình cũ (nay thuộc tỉnh Quảng Trị), là một trong những di sản thiên nhiên ấn tượng của Việt Nam và thế giới. Vườn Quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới lần đầu vào năm 2003 và tiếp tục mở rộng giá trị vào năm 2015, nhờ những giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học. Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng là di sản liên biên giới đầu tiên của Việt Nam, bao gồm thêm Vườn quốc gia Hin Nam No (Lào), được UNESCO công nhận vào tháng 7/2025.
Trải rộng trên diện tích hơn 123.000 ha, Phong Nha – Kẻ Bàng được ví như một “bảo tàng địa chất” với lịch sử hình thành hơn 400 triệu năm, sở hữu hệ thống karst cổ nhất châu Á. Những khối núi đá vôi sừng sững giữa rừng nguyên sinh, sông ngầm và thung lũng tạo nên khung cảnh nguyên sơ và hùng vỹ. Đặc biệt, nơi đây được mệnh danh là “Vương quốc hang động” với hơn 300 hang động lớn nhỏ, trong đó nổi bật nhất với hang Sơn Đoòng – hang động lớn nhất thế giới, nơi không gian rộng lớn đủ để chứa cả một tòa nhà chọc trời và có cả cánh rừng bên trong và thời tiết riêng.
Phong Nha – Kẻ Bàng không chỉ nổi tiếng với hệ thống hang động kỳ vĩ mà còn được xem là một trong những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của Việt Nam. Theo các nghiên cứu khoa học, khu vực này hiện ghi nhận 2.694 loài thực vật bậc cao có mạch, cùng 862 loài động vật có xương sống và 369 loài côn trùng đang sinh sống trong các hệ sinh thái rừng, núi đá vôi và sông suối. Đặc biệt, trong số đó có 116 loài thực vật và 129 loài động vật quý hiếm được ghi danh trong Sách Đỏ Việt Nam và Sách Đỏ của IUCN.
Đến với Phong Nha – Kẻ Bàng, du khách không chỉ chiêm ngưỡng cảnh núi non trùng điệp, sông Son xanh ngắt lượn quanh mà còn được trải nghiệm du lịch khám phá hang động thú vị. Từ những tour tham quan hang động dễ dàng như động Phong Nha, động Tiên Sơn, động Thiên Đường, đến các hành trình mạo hiểm như Thám hiểm rừng sâu Hang Ba, Thám hiểm hang Sơn Đoòng, Hang Én với những trải nghiệm thế giới hang động và sông ngầm kỳ vĩ, hệ thống thạch nhũ độc đáo. Ngoài ra, bạn cũng có thể đến Phong Nha để nghỉ dưỡng tại Blue Diamond Retreat, Chày Lập Farmstay hoặc nghỉ mát như tắm suối, tham gia các hoạt động ngoài trời như tắm suối Nước Moọc, zipline và khám phá Sông Chày – Hang Tối, trải nghiệm làm Duck Leader tại The Duck Stop Phong Nha.
5 di sản Văn hóa Thế giới UNESCO của Việt Nam
Di sản văn hóa thế giới là những sản phẩm tinh thần hoặc vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học do con người tạo nên, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác, được UNESCO công nhận vì mang ý nghĩa là tài sản quý báu thể hiện bản sắc dân tộc, cần được bảo tồn và phát huy. Di sản văn hóa bao gồm di sản vật thể và phi vật thể. Di sản văn hóa vật thể là những giá trị có thể nhìn thấy và chạm tới, bao gồm các di tích lịch sử, văn hóa, quần thể kiến trúc, thành quách và đô thị cổ. Bên cạnh đó, di sản văn hóa phi vật thể là những giá trị tinh thần gắn bó mật thiết với cộng đồng, như tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật trình diễn dân gian, lễ hội, tín ngưỡng và tập quán truyền thống.
Việt Nam tự hào sở hữu kho tàng di sản văn hóa phong phú và đa dạng. Tính đến nay, nước ta có 5 di sản văn hóa vật thể được UNESCO công nhận và 16 di sản văn hóa phi vật thể được ghi danh. Mỗi di sản là một lát cắt văn hóa, góp phần tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho hành trình khám phá Việt Nam của du khách trong và ngoài nước. Dưới đây là danh sách các di sản văn hóa vật thể được UNESCO công nhận, cũng là những điểm đến du lịch không thể bỏ lỡ khi đến Việt Nam.
1. Quần thể Di tích Cố đô Huế (1993)
Quần thể Di tích Cố đô Huế nằm ở thành phố Huế, bên bờ sông Hương thơ mộng, là Thủ phủ và Kinh đô của các triều đại Việt Nam thời phong kiến suốt gần 400 năm, từ thời các chúa Nguyễn đến triều đại nhà Nguyễn. Với lịch sử lâu đời và công trình kiến trúc ấn tượng, nơi đây đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới vào ngày 11/12/1993, sánh ngang với nhiều kỳ quan lâu đời của nhân loại.
Cố đô Huế không chỉ đặc biệt bởi bề dày lịch sử, mà còn có các hệ thống kiến trúc cung đình quy mô và hoàn chỉnh bậc nhất Việt Nam. Ba vòng thành gồm Kinh thành, Hoàng thành và Tử Cấm thành được xây dựng lồng ghép, bố trí cân xứng trên một trục dọc xuyên suốt từ Nam ra Bắc, thể hiện rõ tư duy quy hoạch phong kiến phương Đông. Các công trình không chỉ mang vẻ đẹp uy nghi, tinh xảo mà còn là sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc Đông – Tây, hòa mình với thiên nhiên hữu tình nơi đây như núi Ngự Bình, sông Hương, cồn Giã Viên. Những công trình lâu đời mà du khách có thể đến tham quan là Ngọ Môn, điện Thái Hòa, Kỳ Đài, Phu Văn Lâu,… tại đây, bạn sẽ được ngược về quá khứ, lắng nghe những thông tin lịch sử và đời sống của các vua chúa trong hoàng cung thời xưa.
Không ở trong nội thành, di sản Huế còn bao gồm những hệ thống lăng tẩm của các vua Nguyễn như Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức ở dọc bên bờ sông Hương. Mỗi công trình mang một phong cách kiến trúc riêng, một câu chuyện lịch sử riêng và thể hiện cả tính cách và tư tưởng của từng vị vua. Xen kẽ là những chùa chiền cổ kính, vườn ngự và nhà vườn Huế thanh nhã, góp phần tạo nên bản sắc rất riêng của vùng đất cố đô.
Đến Huế, du khách có thể dành thời gian tham quan Kinh thành, Hoàng thành, Tử Cấm thành, ghé thăm các lăng vua, chùa Thiên Mụ, Đàn Nam Giao hay dạo bước bên sông Hương để cảm nhận nhịp sống chậm rãi, sâu lắng. Mỗi điểm đến không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là một lát cắt lịch sử, giúp du khách hiểu rõ hơn về đời sống cung đình, nghi lễ và văn hóa triều Nguyễn.
Huế đẹp quanh năm, nhưng thời điểm lý tưởng để du lịch là từ tháng 12 đến tháng 3 khi thời tiết se lạnh, dễ chịu, rất hợp để tham quan di tích và tản bộ. Mùa hè từ tháng 4 đến tháng 7, Huế khoác lên mình vẻ rực rỡ, trong trẻo, thích hợp cho những ai muốn kết hợp khám phá di sản và tận hưởng không gian thiên nhiên yên bình của cố đô.
2. Phố cổ Hội An (1999)
Phố cổ Hội An có vị trí tại tỉnh Quảng Nam cũ, nay thuộc Thành phố Đà Nẵng, cách trung tâm thành phố khoảng 30km, tọa lạc ở hạ lưu sông Thu Bồn. Nơi đây từng là một trong những thương cảng quốc tế sầm uất nhất Đông Nam Á từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 19. Năm 1999, Hội An đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới.
Một trong những điểm đặc biệt của Hội An đó chính là sự bảo tồn gần như nguyên vẹn cấu trúc và kiến trúc của một đô thị và thương cảng cổ. Trải qua hơn 400 năm lịch sử, nơi đây vẫn giữ được những ngôi nhà mái ngói rêu phong, những con phố nhỏ lát đá, hệ thống đình chùa, hội quán, nhà thờ tộc họ và các công trình gắn liền với đời sống buôn bán xưa.
Trong thời kỳ hưng thịnh, Hội An khi ấy còn được biết đến với tên gọi Faifo, là điểm dừng chân quen thuộc của thương nhân Nhật Bản, Trung Hoa, các nước Đông Nam Á và cả châu Âu. Sự giao thương lâu dài từ các quốc gia khác nhau đã tạo nên một không gian giao thoa văn hóa, thể hiện rõ qua kiến trúc, tín ngưỡng như hội quán Phúc Kiến lấy cảm hứng từ kiến trúc phong thủy của người Hoa, hay chùa Cầu của những thương nhân người Nhật xưa.
Không chỉ hấp dẫn bởi kiến trúc, Hội An còn chinh phục du khách bằng nhịp sống chậm và những trải nghiệm rất đỗi thi vị. Khi phố lên đèn, ánh sáng lung linh từ hàng nghìn chiếc đèn lồng phản chiếu xuống dòng sông Hoài tạo nên khung cảnh đầy chất thơ. Một trong những trải nghiệm được yêu thích nhất là ngồi thuyền trên sông, tự tay thả đèn hoa đăng, gửi gắm những mong ước bình an. Theo quan niệm của người dân địa phương, mỗi chiếc đèn trôi đi là một lời chúc cho sự an lành và hạnh phúc.
Bên cạnh đó, du khách có thể thong thả tản bộ qua từng con phố nhỏ, ghé các cửa hàng thủ công truyền thống, thưởng thức ẩm thực địa phương như nước Mót, bánh bèo, bánh lọc, cao lầu hay bánh tráng nướng. Sự kết hợp hài hòa giữa không gian cổ kính, văn hóa bản địa và trải nghiệm đời sống thường nhật đã khiến Hội An trở thành điểm đến lý tưởng cho những ai yêu di sản, thích sự bình yên và muốn tìm hiểu văn hóa Việt Nam.
3. Thánh địa Mỹ Sơn
Thánh địa Mỹ Sơn là quần thể đền tháp Chăm Pa, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới năm 1999. Nằm trong một thung lũng hẹp thuộc tỉnh Quảng Nam, được bao bọc bởi núi rừng xanh thẳm, Mỹ Sơn từng là trung tâm tôn giáo – tín ngưỡng quan trọng nhất của vương quốc Chăm Pa trong suốt gần một thiên niên kỷ, từ thế kỷ IV đến thế kỷ XIII.
Điểm nổi bật của Mỹ Sơn nằm ở hệ thống kiến trúc đền tháp bằng gạch nung, đó là sự giao thoa sâu sắc giữa văn hóa bản địa Chăm Pa và ảnh hưởng của Ấn Độ giáo. Các tháp đền được xây dựng để thờ thần Shiva – vị thần tối cao trong tín ngưỡng Hindu, thể hiện qua biểu tượng Linga – Yoni, các phù điêu thần thoại, vũ nữ Apsara và hoa văn trang trí mang đậm tính tâm linh. Có một sự thật là đến nay kỹ thuật xây dựng của người Chăm vẫn còn là một câu hỏi mở, bởi những viên gạch xếp khít mà hầu như không thấy mạch vữa.
Không chỉ là nơi có kiến trúc cổ của thời đại Chăm Pa, Mỹ Sơn còn là không gian thiêng gắn với đời sống tinh thần của người Chăm Pa xưa. Nơi đây từng diễn ra các nghi lễ lớn của hoàng gia, lễ đăng quang, cầu nguyện cho quốc thái dân an. Qua thời gian, dù nhiều công trình bị tàn phá bởi chiến tranh và thiên nhiên, những tháp còn lại vẫn đứng sừng sững đầy uy nghi. Thánh địa Mỹ Sơn có giá trị đặc biệt và được công nhận là di sản văn hóa một phần là bởi những thứ sót lại nơi đây đã phản ánh một nền văn minh rực rỡ, giàu bản sắc của thời đại Chăm Pa đã biến mất.
Ngày nay, đến với Thánh địa Mỹ Sơn, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp trầm mặc của những đền tháp cổ ẩn mình giữa rừng núi, mà còn có cơ hội tìm hiểu về lịch sử, tín ngưỡng và nghệ thuật điêu khắc Chăm Pa thông qua các khu trưng bày và biểu diễn múa Chăm truyền thống. Không gian yên tĩnh, linh thiêng của thung lũng khiến mỗi bước chân tham quan đều mang cảm giác như đang ngược dòng thời gian khám phá một vương quốc đã lùi xa trong lịch sử.
4. Hoàng thành Thăng Long
Hoàng thành Thăng Long nằm ở trung tâm Thủ đô Hà Nội, là khu di sản gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của kinh đô Thăng Long. Năm 2010, khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long – một trung tâm chính trị tồn tại liên tục suốt hơn 13 thế kỷ chính thức được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới vào năm 2010.
Hoàng thành Thăng Long có giá trị lịch sử và chiều sâu văn hóa hiếm có bởi đây là nơi hội tụ và tiếp biến nhiều luồng tư tưởng, học thuyết và mô hình kiến trúc lớn mang bề dày 1000 năm như Phật giáo, Nho giáo, thuyết phong thủy phương Đông, mô hình vương thành Á Đông, cùng dấu ấn kiến trúc quân sự phương Tây.
Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long hiện nay bao gồm vùng lõi rộng hơn 18 ha với hai khu vực chính là Khu di tích thành cổ Hà Nội và Khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu. Du khách có thể tham quan các công trình tiêu biểu nằm dọc trục trung tâm Bắc – Nam như Kỳ Đài, Đoan Môn, nền điện Kính Thiên, Hậu Lâu và Bắc Môn.
Ngày nay, khi đến với Hoàng thành Thăng Long, bạn có thể lựa chọn tour tham quan tổng thể để hiểu sâu về giá trị di sản, tour tâm linh dâng hương tưởng niệm các vị vua, tour giáo dục dành cho học sinh với hoạt động trải nghiệm khảo cổ, hay tour khám phá Hoàng thành về đêm. Giữa lòng Hà Nội sôi động, Hoàng thành Thăng Long vẫn giữ được vẻ trầm mặc và chiều sâu lịch sử ngàn năm của Thủ đô.
5. Thành nhà Hồ
Thành nhà Hồ nằm tại huyện Vĩnh Lộc, nay thuộc xã Tây Đô của tỉnh Thanh Hóa. Trải qua hơn 600 năm với nhiều thăng trầm lịch sử, Thành Nhà Hồ vẫn sừng sững giữa vùng đất Thanh Hóa như một dấu ấn hiếm có của tư duy kỹ thuật xây dựng thời trung đại. Năm 1397, Hồ Quý Ly cho xây dựng tòa thành này và dời đô từ Thăng Long về đây, gọi là Tây Đô, mở ra một giai đoạn cải cách trong lịch sử Việt Nam. Đến ngày 27/6/2011, Thành Nhà Hồ chính thức được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới bởi sự độc đáo của kiến trúc nơi đây.
Thành nhà Hồ được xây dựng bằng kỹ thuật đá lớn hiếm thấy. Toàn bộ tường thành được ghép từ những khối đá khổng lồ, nặng từ 10 đến hơn 20 tấn, xếp chồng khít lên nhau mà hầu như không cần chất kết dính. Trong bối cảnh cuối thế kỷ XIV, việc khai thác, vận chuyển và nâng những khối đá đồ sộ lên độ cao hơn 10 mét là một kỳ công về kỹ thuật, thể hiện trình độ tổ chức và tay nghề thủ công vượt bậc của người Việt thời bấy giờ.
Không chỉ là một pháo đài quân sự kiên cố, Thành Nhà Hồ còn phản ánh rõ sự giao thoa tư tưởng và văn hóa trong khu vực Đông Á và Đông Nam Á. Công trình này là minh chứng cho việc tiếp thu và vận dụng sáng tạo các tư tưởng Nho giáo thực hành từ Trung Hoa, từ cách chọn vị trí, bố cục đến mối quan hệ giữa thành quách và cảnh quan xung quanh, tất cả đều hướng đến sự cân bằng giữa con người và thiên nhiên.
Khi đến với Thành Nhà Hồ, bạn có thể ghé khu trưng bày – bảo tàng trước khi tham quan để hiểu rõ hơn về lịch sử, kỹ thuật xây dựng đá, cũng như những câu chuyện về lịch sử.
Tràng An, Ninh Bình: Di sản thế giới hỗn hợp duy nhất
Di sản hỗn hợp là loại di sản đặc biệt được UNESCO công nhận khi một địa điểm đồng thời hội tụ cả giá trị thiên nhiên và giá trị văn hóa – lịch sử nổi bật. Những di sản này không chỉ sở hữu cảnh quan, địa hình độc đáo, hệ sinh thái quý hiếm, mà còn lưu giữ dấu tích cư trú của con người, các công trình lịch sử và lớp trầm tích văn hóa gắn bó lâu dài với cộng đồng qua nhiều thời kỳ. Chính sự hòa quyện hài hòa giữa thiên nhiên và con người đã tạo nên giá trị toàn cầu đặc biệt của di sản hỗn hợp.
Tại Việt Nam, Quần thể Danh thắng Tràng An (Ninh Bình) hiện là di sản hỗn hợp duy nhất được UNESCO công nhận.
Quần thể Danh thắng Tràng An là di sản thiên nhiên và văn hóa hỗn hợp duy nhất của Việt Nam được UNESCO công nhận vào năm 2014, nhờ sự kết hợp hiếm có giữa giá trị thiên nhiên đặc sắc và chiều sâu văn hóa – lịch sử lâu đời. Di sản nằm tại tỉnh Ninh Bình, ở rìa phía nam Đồng bằng sông Hồng, gồm ba khu vực bảo tồn chính: Cố đô Hoa Lư, Danh lam thắng cảnh Tràng An – Tam Cốc – Bích Động và Rừng đặc dụng Hoa Lư, trải rộng trên diện tích hơn 6.200 ha, được bao bọc bởi những cánh đồng lúa và làng quê yên bình.
Tràng An là một cảnh quan karst tháp nhiệt đới ẩm độc đáo, hình thành qua hàng triệu năm. Những dãy núi đá vôi vươn cao, có nơi tới 200 mét, phủ kín màu xanh của rừng mưa tự nhiên, bao quanh các thung lũng và hang động. Không chỉ có giá trị cảnh quan, Tràng An còn mang ý nghĩa đặc biệt về lịch sử cư trú của loài người. Các di chỉ khảo cổ trong hang động cho thấy con người đã sinh sống, thích nghi và gắn bó với vùng đất này liên tục hơn 30.000 năm. Chính sự cộng hưởng giữa tiến hóa địa chất và lịch sử nhân loại đã giúp Tràng An trở thành di sản thế giới hỗn hợp duy nhất của Việt Nam.
Trên mặt nước trong veo của Tràng An, du khách có thể ngồi trên chiếc thuyền do người dân địa phương chèo, thong thả tận hưởng phong cảnh bao la, hùng vĩ của núi non và sông nước, của đền phủ linh thiêng và những cánh đồng ven núi.
Bạn có thể đến với Tràng An mọi thời điểm trong năm, bởi mỗi mùa nơi đây lại mang một vẻ đẹp riêng. Mùa xuân từ tháng 1 – tháng 3 âm lịch, nơi đây mang vẻ đẹp rộn ràng bởi những lễ hội đầu xuân năm mới như Lễ Hội Tràng An. Mùa hè từ tháng 4 – tháng 7 Tràng An rực rỡ nắng vàng với những cánh đồng lúa chín vàng, sen nở rộ dưới làn nước trong veo. Mùa thu dịu dàng, êm ả và mát mẻ, mùa đông vào cuối năm thì nơi đây lại khoác lên mình vẻ đẹp mờ ảo, cổ kính như chốn bồng lai.
Danh hiệu UNESCO và đòn bẩy du lịch Việt Nam
Danh hiệu di sản thế giới từ UNESCO có thể xem như một “bảo chứng toàn cầu” cho các điểm du lịch, giúp các điểm đến của Việt Nam được biết đến nhiều hơn trên bản đồ du lịch thế giới. Đối với các du khách trong và ngoài nước, những địa danh mang danh hiệu UNESCO thường được ưu tiên lựa chọn bởi sự tin tưởng về vẻ đẹp và trải nghiệm du lịch tuyệt vời mà các di sản mang lại. Có những du khách xem các di sản UNESCO là điểm nhất định phải đến khi lên kế hoạch du lịch Việt Nam. Hơn thế nữa, nhờ danh hiệu UNESCO, các địa phương cũng dễ dàng định vị hình ảnh điểm đến của mình trên bản đồ du lịch, không bị hòa lẫn với các địa điểm khác, mà gắn với những câu chuyện rất riêng về con người, lịch sử và bản sắc vùng miền.
Bên cạnh đó, danh hiệu UNESCO còn góp phần định hướng cách làm du lịch cho các ban quản lí du lịch địa phương. Những tiêu chí đi kèm danh hiệu này khuyến khích các địa phương phát triển du lịch theo hướng thân thiện với môi trường, tôn trọng văn hóa bản địa và hạn chế khai thác ồ ạt.
Thế nhưng, để duy trì danh hiệu di sản văn hóa và thiên nhiên của UNESCO, các địa điểm phải tìm được sự cân bằng hài hòa giữa phát triển du lịch và gìn giữ di sản. Làm sao để có thể phát triển du lịch nhưng vẫn bảo tồn được di sản, giúp di sản vẫn giữ được nét nguyên bản và không bị thương mại hóa? Bởi vậy, gìn giữ di sản và phát huy hiệu quả danh hiệu UNESCO không thể là trách nhiệm của riêng địa phương hay ngành du lịch. Đó cần là sự chung tay của cộng đồng, của du khách để những di sản ấy vẫn còn nguyên vẹn giá trị cho các thế hệ mai sau.
Lưu ý du lịch tại các di sản thế giới
Khi tham quan các di sản thiên nhiên hay văn hóa, du khách nên chủ động chuẩn bị và tìm hiểu trước thông tin về dịch vụ, cảnh quan, thời tiết để có trải nghiệm trọn vẹn hơn. Trong quá trình tham quan, nên tuân thủ quy định tại điểm đến, đi lại đúng lối, không chạm hay làm ảnh hưởng đến hiện vật, cảnh quan di sản.
Đồng thời khi du lịch tại các di sản, bạn nên giữ vệ sinh chung, hạn chế rác thải nhựa, tôn trọng phong tục, tập quán và đời sống của cộng đồng địa phương. Nếu thuận tiện, bạn có thể sử dụng các dịch vụ do người dân bản địa cung cấp để góp phần tạo nguồn thu nhập bền vững cho họ và giúp phát triển kinh tế du lịch cho các điểm đến.
Sự thật thú vị & Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Di sản thế giới nào mới được mở rộng gần đây nhất?
Di sản mới được mở rộng gần đây nhất của Việt Nam chính là Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà, khi UNESCO quyết định mở rộng ranh giới và ghi danh quần thể này là Di sản Thiên nhiên Thế giới vào ngày 16/9/2023. Trước đó, Vịnh Hạ Long đã được công nhận riêng lẻ vào các năm 1994 và 2000, đến phiên họp lần thứ 45 của Ủy ban Di sản Thế giới, UNESCO chính thức mở rộng di sản này, thêm Quần đảo Cát Bà vào khu vực di sản, tạo nên một di sản liên tỉnh độc đáo với giá trị cảnh quan và đa dạng sinh học phong phú hơn trước.
Tỉnh nào Việt Nam có nhiều di sản thế giới nhất?
Trước khi sáp nhập, Quảng Nam là địa phương sở hữu nhiều di sản UNESCO nhất Việt Nam, với Phố cổ Hội An và Thánh địa Mỹ Sơn – hai Di sản Văn hóa Thế giới được UNESCO công nhận vào năm 1999.
Sau khi Quảng Nam sáp nhập vào Đà Nẵng thì Đà Nẵng trở thành nơi có nhiều di sản được UNESCO công nhận nhất.
Một số sai lầm phổ biến khi tham quan di sản lần đầu là gì?
Khi lần đầu đến di sản, nhiều du khách có xu hướng sắp xếp lịch trình dày đặc để tham quan hết các điểm nổi bật trong một ngày. Việc liên tục di chuyển, ghé nhanh từng nơi khiến chuyến đi trở nên vội vã, và không cảm nhận hết vẻ đẹp của di sản. Bạn nên dành thời gian vừa đủ, kết hợp du lịch và nghỉ ngơi hợp lý để có thể trải nghiệm di sản trọn vẹn nhất.
Với những chuyến đi đầu tiên, nhiều du khách đến di sản mà chưa kịp tìm hiểu về giá trị nổi bật, câu chuyện lịch sử hay các quy định tham quan cơ bản. Điều này dễ khiến trải nghiệm chỉ dừng lại ở việc đi xem cho biết, khó cảm nhận hết chiều sâu của di sản. Thậm chí, vì không nắm rõ những điều nên và không nên làm, du khách có thể vô tình vi phạm quy định, làm gián đoạn chuyến đi hoặc ảnh hưởng đến không gian chung của di sản.
