Sân bay Khe Gát là sân bay dã chiến duy nhất được xây dựng trên dãy Trường Sơn. Ngày nay, sân bay ấy đã hòa vào tuyến Đường Hồ Chí Minh và dẫn lối vào Blue Diamond Retreat. Cách đây hơn nửa thế kỷ, từ đường băng dã chiến ẩn mình giữa núi rừng, hai chiếc MiG-17 của không quân Việt Nam đã cất cánh, lao thẳng vào đội hình hạm đội hải quân hùng mạnh hàng đầu thế giới. Trận đánh diễn ra trong 17 phút đã khiến không ít khối óc siêu cường phải kinh ngạc. Họ không hiểu bằng cách nào mà 2 tiêm kích đời cũ có thể vượt qua lưới lửa phòng không để ném bom trúng chiến hạm ngoài khơi.
Ngày nay, sân bay Khe Gát đã được xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia và trở thành một phần của tuyến Đường Hồ Chí Minh. Đây cũng là nơi du khách sẽ đi qua khi di chuyển đến Blue Diamond Retreat.
Bối cảnh của Sân bay Khe Gát và quá trình xây dựng
Từ năm 1969, các tuyến vận tải chiến lược trên đường mòn Trường Sơn và đường Hồ Chí Minh trên biển đều bị đặt trong tầm hỏa lực. Không quân Việt Nam đã sử dụng máy bay phản lực để yểm trợ cho các tuyến vận tải và bảo vệ bờ biển phía bắc.
Cuối năm 1968 – 1969, Sân bay dã chiến Khe Gát được xây dựng ngay trên dãy Trường Sơn, nhằm tạo yếu tố bất ngờ cho chiến lược bảo vệ huyết mạch vận tải và chia lửa với sân bay Đồng Hới.
Tiểu đoàn 28 Công binh cùng lực lượng thanh niên xung phong và quân dân xã Xuân Trạch tổ chức xây dựng sân bay ở một hẻm núi trên dãy Trường Sơn. Công việc chỉ bắt đầu khi trời sập tối. Đến gần sáng, toàn bộ hiện trường được thu dọn, ngụy trang bằng cây rừng để xóa dấu vết. Các phương tiện cơ giới như xe lu, xe ủi phục vụ thi công phải tháo rời từ Hà Nội. Từng bộ phận được vận chuyển vào rừng và ban ngày cất giấu trong các hang đá vôi để tránh máy bay trinh sát.
Sau khoảng 8 tháng thi công, sân bay Khe Gát được hoàn thành với đường băng dài khoảng 2km, rộng 50m và có đường dẫn đưa máy bay vào hệ thống hang đá vôi để trú ẩn.
Từ năm 1971, khi bầu trời ngập trong khói lửa, cánh rừng Trường Sơn rực đỏ bởi đạn bom còn ven biển Quảng Bình đến Hải Phòng phải hứng từng cơn mưa đạn pháo, một chiến lược táo bạo đã nhen nhóm. Bộ chỉ huy triển khai đào tạo cho không quân Việt Nam bay biển và ném bom tầm thấp (phương pháp ném bom thia lia do chuyên gia Cuba đào tạo). Bộ đội ta quyết tâm đánh thẳng Hạm đội 7 hùng mạnh và tối tân bậc nhất thế giới thời bấy giờ nhằm đẩy họng súng ra xa bờ biển Việt Nam.
Ngày 19/4/1972, biên đội bay của chiến sĩ Lê Xuân Dị và Nguyễn Văn Bảy B xuất kích từ sân bay Khe Gát, thành công ném bom tàu khu trục hộ tống USS Higbee và tàu tuần dương hạm USS Oklahoma City.
Kỳ tích trận chiến Không đối Hạm của 2 phi công Việt Nam
Hai chiếc MiG-17 của không quân Việt Nam tiếp cận đội hình tàu chiến Mỹ bằng một thế trận được phối hợp chặt chẽ. Sở chỉ huy Không quân và Hải quân Việt Nam đã thiết lập mạng lưới chiến lược với tổ chỉ huy bổ trợ, đài quan sát ở Cửa Dinh và Trạm ra-đa 403 đối hải tại cửa biển Nhật Lệ. Các lực lượng phối hợp để nghiên cứu quy luật hoạt động của Hạm đội 7 và xác định thời cơ thuận lợi nhất.
Khoảng 15 giờ ngày 19/4/1972, năm tốp máy bay hải quân Mỹ rời hạm đội đánh phá đất liền, trong khi các chiến hạm đang dồn dập pháo kích vào Đồng Hới. Chớp thời cơ hệ thống phòng không của hạm đội có sơ hở, 2 phi công Lê Xuân Dị và Nguyễn Văn Bảy B xuất kích từ sân bay Khe Gát Quảng Bình. 2 chiến sĩ nhanh chóng phát hiện đội hình chiến hạm chỉ cách bờ biển khoảng 12km.
Lê Xuân Dị phát hiện đội hình chiến hạm trước và cắt bom trúng tàu khu trục USS Higbee. Ở hướng còn lại, Nguyễn Văn Bảy B cơ động vượt qua lưới lửa phòng không với tầng tầng tên lửa, đạn pháo để cắt bom trúng tàu tuần dương USS Oklahoma City.
Trong chưa đầy 17 phút, 2 chiến sĩ đã làm nên huyền thoại không đối hạm đầu tiên của lịch sử Việt Nam bằng kỹ thuật thả bom “thia lia”. Ngay sau khi 2 chiến sĩ hạ cánh, không quân Mỹ đã ném bom sân bay Đồng Hới. Ngày hôm sau, 20/4/1972, không quân Mỹ tiếp tục đánh bom vào sân bay Vinh và phải đến ngày 22/4 họ mới phát hiện và đánh bom sân bay Khe Gát khiến đường băng và 1 máy bay MiG 17 bị hư hại. Một chiếc MiG 17 khác được đưa về sân bay Gia Lâm (Hà Nội) an toàn.
Đằng sau chiến công ấy còn có một mối liên kết ít người biết giữa 2 phi công trùng tên của không quân Việt Nam. Ông Nguyễn Văn Bảy A (quê Đồng Tháp), anh hùng đã bắn rơi 7 máy bay, chính là người mở đường cho chiến lược huấn luyện kỹ thuật bay biển và ném bom “thia lia”. Và chiến sĩ Nguyễn Văn Bảy B (quê Bạc Liêu) là một trong hai phi công trực tiếp biến quyết tâm ấy thành hiện thực.
Hai anh hùng không quân cùng tên, cùng sinh ra và lớn lên ở miền Nam đã đóng góp to lớn vào độc lập dân tộc và tạo nên những huyền thoại ghi dấu ấn Việt Nam.
Hướng dẫn đến Sân bay dã chiến Khe Gát và Blue Diamond Retreat
Để di chuyển đến Sân bay dã chiến Khe Gát từ trung tâm Phong Nha, du khách có thể đi xe ô tô và xe máy khoảng 15km về phía tây bắc theo đường Hồ Chí Minh. Cung đường khá bằng phẳng, quang cảnh 2 bên đường chuyển cảnh từ thị trấn sang làng quê và rừng núi.
Khi đến gần khu nghỉ dưỡng Blue Diamond Retreat, cách khoảng 3km, du khách sẽ nhận ra đoạn đường rộng gần gấp đôi và bằng phẳng một cách ấn tượng giữa địa hình đồi núi. Đấy chính là dấu ấn của một thời nện đất làm đường băng của bộ đội Việt Nam.
Bia di tích lịch sử sân bay Khe Gát nằm ngay gần điểm rẽ vào làng Khe Gát và Blue Diamond Retreat. Du khách có thể ghé thăm bia tưởng niệm, xem thông tin giới thiệu về sân bay dã chiến năm xưa và chiêm ngưỡng toàn cảnh làng Khe Gát cùng cánh đồng trải dài giữa thung lũng.
Đặc biệt, khi nghỉ dưỡng ở Blue Diamond Retreat và trải nghiệm Ăn tối ở nhà dân, hướng dẫn viên bản địa sẽ đưa du khách đi tham quan và kể chuyện lịch sử tại di tích Sân bay Khe Gát. Du khách sẽ ngồi xe điện hoặc đạp xe tham quan làng Khe Gát, di tích sân bay, sao đó đến nhà dân trong làng để giao lưu và thưởng thức những món đặc sản địa phương.
Khu nghỉ dưỡng Blue Diamond Retreat nằm giữa rừng cây rộng 5ha, có dòng suối Blue uốn quanh tạo nên không gian nghỉ dưỡng và vui chơi tách biệt với nhịp sống bên ngoài. Đây là nơi du khách sẽ hòa mình với thiên nhiên từ tham quan rừng bằng lối đi trên cây, đạp xe, chèo kayak, tắm suối đến trải nghiệm kích thích hơn với các tour trải nghiệm.
Hai lựa chọn lưu trú là khu nhà Jungle Bungalow và Eco House được thiết kế linh hoạt, phù hợp cho cặp đôi, gia đình đến nhóm bạn đông người, ưu tiên sự riêng tư và kết nối với thiên nhiên.
Các điểm du lịch có thể kết hợp khi tham quan sân bay Khe Gát
Từ Sân bay dã chiến Khe Gát, du khách có thể kết nối lịch trình với nhiều điểm tham quan tiêu biểu của Phong Nha, kết hợp hài hòa giữa lịch sử, thiên nhiên và vui chơi giải trí.
Động Phong Nha
Tại thị trấn Phong Nha (cách khoảng 18km), Động Phong Nha là điểm đến nổi tiếng với hành trình đi thuyền trên sông Son, khám phá hang ướt gắn liền với tên gọi của di sản Phong Nha Kẻ Bàng. Tuy vào lịch trình mà du khách có thể tham quan động Phong Nha trước hoặc sau đều khá thuận tiện.
Động Thiên Đường và các khu vui chơi ở Phong Nha
Cách sân bay khoảng 21 km, Động Thiên Đường mang đến trải nghiệm trekking nhẹ nhàng để tham quan hang động khô lớn nhất châu Á cùng hệ thống thạch nhũ có nhiều hình thù và kích thước đồ sộ. Bên cạnh đó, các khu vui chơi như Hang Tối (14 km), Thung lũng Hava, Suối Nước Moọc và Ozo Park (đối diện Hang Chỉ Huy) là lựa chọn lý tưởng để cân bằng giữa khám phá lịch sử và thư giãn giữa thiên nhiên.
Di tích lịch sử Phong Nha
Du khách ưu tiên tìm hiểu về lịch sử Phong Nha có thể men theo Đường 20 Quyết Thắng để khám phá lịch sử mở đường và chiến đấu bảo vệ mạch máu vận tải xuyên đại ngàn Trường Sơn. Hang Chỉ Huy (cách sân bay Khe Gát 25km) từng là cơ quan đầu não của sở chỉ huy Trường Sơn và là Tổng kho NH. Nơi đây đã được tu bổ, trở thành điểm đến tham quan và tìm hiểu lịch sử sống động qua công nghệ VR 9D, hang động 7 Tầng và những tư liệu lịch sử.
Cách đó 3km, Hang Tám Cô lại là điểm đến tâm linh, nơi chứng kiến cuộc chiến và tri ân 8 TNXP cùng 5 chiến sĩ pháo binh đã hy sinh trong khi làm nhiệm bảo vệ tuyến đường.
Lưu ý khi tham quan Sân bay Khe Gát
Sân bay dã chiến Khe Gát hiện nay đã trở thành một đoạn của tuyến đường giao thông trên Đường Hồ Chí Minh, vì vậy du khách có thể tham quan tự do. Thời gian du lịch Phong Nha và tham quan sân bay dã chiến Khe Gát lý tường là khoảng tháng 3 đến tháng 8. Lúc này thời tiết thường khô ráo, nhiều ngày nắng đẹp, phù hợp cho việc di chuyển trên và kết hợp tham quan các địa điểm nổi tiếng và thám hiểm hang động ở Phong Nha – Kẻ Bàng.
Từ tháng 9 đến tháng 2 cảnh quan rừng núi sẽ mang vẻ đẹp thơ mộng và thoáng chút vẻ huyền bí vào những ngày có sương. Tuy nhiên, du khách nên theo dõi thời tiết để tránh những ngày mưa.
Du khách nên tham quan sân bay Khe Gát là vào buổi sáng sớm hoặc buổi chiều, khi nắng dịu, không khí mát lành và tầm nhìn mở ra rõ nét toàn cảnh làng Khe Gát cùng dãy núi Trường Sơn bao quanh. Đây cũng là thời điểm phù hợp để chụp ảnh và cảm nhận trọn vẹn không gian yên bình của vùng đệm Vườn quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng.
Về trang phục, du khách nên ưu tiên quần áo gọn gàng, thoải mái để thuận tiện di chuyển và kết hợp tham quan, nghỉ dưỡng tại Blue Diamond Retreat hay các điểm du lịch lân cận ở Phong Nha. Trường hợp hành trình có ghé những địa điểm linh thiêng như Hang Tám Cô, du khách cần lựa chọn trang phục kín đáo, lịch sự để phù hợp với không gian tâm linh và thể hiện sự tôn kính đối với di tích lịch sử.
