Du lịch Phong Nha – Kẻ Bàng không chỉ hấp dẫn du khách bởi hệ thống hang động kỳ vĩ, những dòng sông xanh và núi đá vôi trùng điệp, mà còn bởi đời sống văn hóa bản địa phong phú được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đây là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng dân tộc như Bru – Vân Kiều, Chứt với các nhóm Sách, Rục, Arem, cùng người Kinh ven sông Son. Mỗi cộng đồng mang theo những tập tục, tín ngưỡng, lối sống và lễ hội riêng, tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc giữa vùng di sản. Tham gia các lễ hội truyền thống ở Phong Nha là cách để du khách cảm nhận vùng đất này sâu hơn, không chỉ qua cảnh quan mà còn qua con người và nhịp sống bản địa. Dưới đây là những lễ hội Phong Nha đặc trưng mà bạn có thể khám phá.
1. Lễ hội Đập trống của người Ma Coong, Phong Nha Kẻ Bàng
Nếu đến Phong Nha vào dịp 16 tháng Giêng âm lịch, du khách có thể đi sâu vào bản Cà Roòng, xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị để tham gia Lễ hội Đập trống của người Ma Coong. Đây là lễ hội Phong Nha chỉ diễn ra một lần trong năm.
Khi trăng lên cao, lễ hội bắt đầu trong không khí trang nghiêm. Già làng đọc lời khấn Giàng, cầu cho bản làng bình yên, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi và trẻ nhỏ khỏe mạnh. Điểm khiến lễ hội trở nên đặc biệt nhất là nghi thức đập trống. Những thanh niên trong bản dùng dùi gỗ đánh liên hồi vào chiếc trống lớn được bịt bằng da bò tót và mây rừng, cho đến khi mặt trống vỡ. Tiếng trống vang giữa núi rừng, tiếng reo “Roa lữ Giàng ơi!” vang lên, khiến không khí lễ hội trở nên vừa linh thiêng, vừa náo nhiệt. Người Ma Coong tin rằng trống vỡ càng sớm thì năm đó càng may mắn.
Sau khoảnh khắc trống vỡ, phần hội bắt đầu rộn ràng hơn với tiếng cười, men rượu và những cuộc gặp gỡ của trai gái trong bản. Với du khách, Lễ hội Đập trống Ma Coong không chỉ là dịp xem một nghi lễ truyền thống, mà còn là cơ hội bước vào một đêm hội bản địa sống động, nơi ánh trăng, tiếng trống và niềm vui cộng đồng tạo nên một trải nghiệm rất riêng của Phong Nha.
2. Lễ hội Đua thuyền truyền thống trên Sông Son
Nếu Lễ hội Đập trống mang màu sắc núi rừng, thì Lễ hội Đua thuyền sông Son lại mở ra một Phong Nha rộn ràng giữa miền sông nước. Lễ hội Phong Nha này thường diễn ra dọc hai bờ sông Son, ngay khu vực trung tâm thị trấn Phong Nha, vào dịp 30/4 – 1/5 hằng năm hoặc trong khuôn khổ Tuần lễ Văn hóa – Du lịch tỉnh Quảng Bình.
Đây là dịp người dân địa phương tôn vinh nét đẹp văn hóa Phong Nha gắn với dòng sông, đồng thời cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, thuận buồm xuôi gió cho những người làm nghề chèo thuyền du lịch và đánh bắt cá. Từ sáng sớm, hai bên bờ sông Son đã đông kín người dân và du khách đến cổ vũ. Tiếng hò reo vang lên theo từng nhịp chèo, khi những chiếc thuyền rồng rực rỡ sắc màu lao nhanh trên mặt nước. Các đội nam thi đấu trên đường đua khoảng 6 km, các đội nữ tranh tài trên đường đua khoảng 4 km, xuất phát từ bến thuyền trung tâm, đi qua cầu Xuân Sơn, ngã ba sông Chày rồi quay trở về.
Điều thú vị nhất khi tham gia lễ hội Phong Nha nay không chỉ là xem cuộc đua, mà là được hòa vào bầu không khí náo nhiệt của người dân hai bên bờ sông. Du khách có thể đứng ven sông cổ vũ, ghi lại những khoảnh khắc đầy năng lượng của các tay chèo địa phương, hoặc nhiếp ảnh du lịch băng cách săn những bức ảnh đậm chất đời thường với thuyền rồng, dòng Son và núi đá vôi phía xa. Đây là một trong những trải nghiệm văn hóa Phong Nha nhộn nhịp và dễ dàng tham gia nhất.
3. Lễ hội cá Trắm sông Son ở Phong Nha
Bên cạnh những cuộc đua thuyền sôi động, dịp 30/4 hằng năm còn có một lễ hội Phong Nha rất gần gũi với đời sống người dân địa phương: Lễ hội Cá trắm sông Son. Sự kiện thường được tổ chức tại Trung tâm du lịch Phong Nha – Kẻ Bàng, nhằm quảng bá cá trắm sông Son, một sản vật đặc trưng của vùng núi Phong Nha – Kẻ Bàng.
Cá trắm ở đây được nuôi trong lồng trên dòng sông Son trong xanh, ăn rong rêu tự nhiên và lớn chậm theo thời gian. Để có một con cá trắm đủ đẹp, đủ khỏe để tham gia hội thi, người dân có thể phải chăm sóc đến 5 năm. Chính vì vậy, mỗi con cá mang đến lễ hội không chỉ là sản vật, mà còn là thành quả của sự kiên nhẫn, kinh nghiệm và niềm tự hào của những hộ nuôi cá ven sông.
Điểm thú vị của lễ hội là phần thi cá to, cá đẹp. Các đội chọn ra những con cá còn sống, khỏe mạnh, có màu sắc tươi sáng, thân hình cân đối để đưa vào bể kính dự thi. Sau phần thi cá đẹp là phần thi chế biến món ăn từ cá trắm. Mỗi đội sẽ chuẩn bị ba món ăn, bày trí trên bàn tiệc, thuyết trình về cách chế biến và hương vị đặc trưng. Đây là phần hấp dẫn nhất với những du khách yêu ẩm thực, vì bạn có thể cảm nhận rõ hơn sự sáng tạo của người dân địa phương qua từng món cá dân dã nhưng đậm vị sông nước.
Tham gia lễ hội, du khách không chỉ biết thêm về một đặc sản nổi tiếng của Phong Nha, mà còn nhìn thấy cách người dân nơi đây gìn giữ làng nghề, kể câu chuyện văn hóa Phong Nha qua sản vật địa phương và biến ẩm thực thành một phần hấp dẫn của hành trình du lịch.
4. Lễ hội trỉa lúa của đồng bào Bru – Vân Kiều
Nếu muốn hiểu sâu hơn về đời sống văn hóa của cư dân miền núi phía tây Phong Nha – Kẻ Bàng, du khách có thể tìm hiểu Lễ hội Trỉa lúa của đồng bào Bru – Vân Kiều. Lễ hội thường diễn ra từ ngày 11 đến 14 tháng 7 âm lịch hằng năm tại các bản làng vùng Trường Sơn, trong đó có xã Trường Sơn. Đây là một trong những lễ hội quan trọng nhất trong đời sống tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng của người Bru – Vân Kiều, đồng thời đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào ngày 03/02/2021.
Lễ hội Phong Nha này gắn với tập quán làm nương rẫy của người dân vùng núi. Trong nghi lễ, bà con khấn xin thần trời, thần nước, thần rừng, thần núi phù hộ cho dân bản khỏe mạnh, may mắn và cho hạt giống sinh sôi, chắc hạt, nặng bông. Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội đầy màu sắc. Du khách có thể hòa vào không khí vui tươi của bản làng với các điệu múa truyền thống, tiếng nhạc, tiếng cười và nhiều trò chơi dân gian như xà hùa, chi cà dạ, bóng má, cháy xà rì. Tham gia lễ hội này, du khách sẽ cảm nhận rõ hơn mối quan hệ gắn bó giữa người Bru – Vân Kiều với đất, rừng, hạt giống và mùa màng.
Lưu ý khi khách du lịch tham gia những lễ hội Phong Nha
- Kiểm tra lịch tổ chức trước khi đi: Một số lễ hội ở Phong Nha diễn ra theo lịch âm hoặc không được tổ chức cố định hằng năm, vì vậy du khách nên xác nhận thông tin trước khi lên kế hoạch.
- Tôn trọng không gian tín ngưỡng: Trong phần lễ, hãy giữ thái độ trang nghiêm, hạn chế nói cười lớn tiếng và tránh làm ảnh hưởng đến nghi thức của cộng đồng địa phương.
- Ăn mặc lịch sự: Khi vào đền, miếu, khu vực hành lễ hoặc tham gia các nghi thức truyền thống, du khách nên mặc trang phục gọn gàng, kín đáo và phù hợp với không gian văn hóa Phong Nha.
- Hỏi trước khi chụp ảnh, quay phim: Đặc biệt với các nghi lễ tâm linh, đồ lễ, thầy lễ hoặc người dân địa phương, bạn nên xin phép trước để thể hiện sự tôn trọng.
- Không tự ý chạm vào đồ lễ: Tránh di chuyển, cầm nắm hoặc dùng vật phẩm nghi lễ làm đạo cụ chụp ảnh, vì đây là những đồ vật mang ý nghĩa tâm linh với cộng đồng bản địa.
- Giữ vệ sinh chung: Không xả rác xuống sông, trong hang động, đền miếu hoặc khu vực làng quê. Hãy mang rác về đúng nơi quy định để giữ gìn cảnh quan Phong Nha.
- Ưu tiên đi cùng hướng dẫn viên địa phương: Hướng dẫn viên sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa lễ hội, nghi thức truyền thống và những điều nên tránh trong từng không gian văn hóa Phong Nha.
Những lễ hội truyền thống ở Phong Nha không chỉ mang đến cho du khách một góc nhìn khác về vùng đất di sản, mà còn mở ra cơ hội để cảm nhận sâu hơn về đời sống, tín ngưỡng và văn hóa bản địa nơi đây.
Sau khi tham gia các lễ hội, du khách có thể lựa chọn Blue Diamond Retreat làm điểm dừng chân để nghỉ ngơi và tiếp tục hành trinh du lịch Phong Nha – Kẻ Bàng thư thái hơn. Khu nghỉ dưỡng Phong Nha này nằm trong vùng đệm Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, cách trung tâm Phong Nha khoảng 20km, thuận tiện để di chuyển đến các điểm tham quan nổi tiếng như Động Phong Nha, suối nước Moọc, hoặc các hành trình khám phá mạo hiểm như Hang Én và Hang Va.
Không chỉ là nơi nghỉ dưỡng giữa thiên nhiên, Blue Diamond Retreat còn mang đến nhiều trải nghiệm giúp du khách hiểu hơn về nhịp sống địa phương, như ăn tối tại nhà dân, đi bộ trong rừng, khám phá rừng đêm và tận hưởng không gian yên bình giữa núi rừng Phong Nha – Kẻ Bàng. Nếu có dịp đến Phong Nha, hãy dành thời gian không chỉ để ngắm cảnh, mà còn để lắng nghe câu chuyện văn hóa, gặp gỡ con người bản địa và cảm nhận vẻ đẹp mộc mạc của vùng đất này.
